Lưu vực sông Trà Khúc là một trong những lưu vực sông ở Việt Nam, phân bố chủ yếu ở tỉnh Quảng Ngãi với diện tích lưu vực 6.111km2. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 9 đến tháng 12, mùa khô bắt đầu từ tháng 1 đến tháng 8. Trong lưu vực sông Trà Khúc hiện này có 10 điểm (14 công trình) quan trắc tài nguyên nước dưới đất được Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia xây dựng và đưa vào vận hành. Cùng với sự gia tăng dân số và sự phát triển của xã hội, nhu cầu về nước ngày càng gia tăng, đặc biệt tại các thành phố lớn và các vùng kinh tế trọng điểm. Nhu cầu nước tăng cao làm gia tăng khai thác nước dưới đất, gây hạ thấp mực nước kéo theo các nguy cơ về suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm nguồn nước.
1.Kết quả dự báo tốc độ hạ thấp mực nước dưới đất
1.1. Tầng chứa nước lỗ hổng trong trầm tích Holocen (qh)
Đây là tầng chứa nước nằm phía trên và là một trong hai tầng chứa nước khai thác chính của lưu vực sông Trà Khúc. Mực nước trung bình giai đoạn 5 năm gần nhất 2020 - 2025 có xu thế hạ, tốc độ hạ thấp trung bình là 0,01m/năm, tốc độ hạ thấp lớn nhất là 0,07m/năm, tại công trình QT3b-QN (xã Bình Minh, tỉnh Quảng Ngãi). Mực nước trung bình giai đoạn 10 năm gần nhất 2015 - 2025 có xu thế hạ, tốc độ hạ thấp trung bình là 0,01m/năm, tốc độ hạ thấp lớn nhất là 0,09m/năm, tại công trình QT6a-QN (xã Nghĩa Giang, tỉnh Quảng Ngãi).
Kết quả dự báo tốc độ hạ thấp giai đoạn 2025 đến 2030 cho thấy như sau:
- Vùng có tốc độ hạ thấp mực nước 0,1÷0,2m/năm tập trung khu vực xã Nghĩa Lộ, chiếm diện tích là 1,85km2 chiếm 0,14% diện tích tầng chứa nước (TCN).
- Vùng có mực nước có xu hướng ít thay đổi phân bố ở các vùng còn lại của vùng đồng bằng lưu vực sông Trà Khúc với diện tích là 1357,19 km2 chiếm 99,86% diện tích TCN.
Sơ đồ suy giảm mực nước TCN qh dự báo 2025 - 2030
1.2. Tầng chứa nước lỗ hổng trong trầm tích Pleistocen (qp)
Đây là tầng chứa nước nằm phía dưới tầng Holocen (qh), được ngăn cách với nhau bằng một lớp thấm nước yếu, là một trong 2 tầng chứa nước khai thác chính của lưu vực sông Trà Khúc. Mực nước trung bình giai đoạn 5 năm gần nhất 2020 - 2025 có xu thế ít biến đổi, tốc độ hạ thấp lớn nhất là 0,03m/năm, tại công trình QT4b-QN (xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi). Mực nước trung bình giai đoạn 10 năm gần nhất 2015 - 2025 có xu thế ít biến đổi, tốc độ hạ thấp lớn nhất là 0,01m/năm, tại công trình QT4b-QN (xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi).
Kết quả dự báo tốc độ hạ thấp giai đoạn 2025 đến 2030 cho thấy như sau:
- Vùng có tốc độ hạ thấp mực nước từ 0,1 - 0,2 m/năm: phân bố chủ yếu ở vùng ven sông Trà Khúc thuộc địa phận các xã Nghĩa Lộ, xã Cẩm Thành chiếm diện tích là 3,54km2 chiếm 0,33% diện tích TCN.
- Vùng dâng và ít thay đổi (<0.1m/ năm): phân bố ở các vùng còn lại của đồng bằng lưu vực sông Trà Khúc với diện tích là 1060,97km2 chiếm 99,67% diện tích.
2.Kết quả dự báo nguy cơ xâm nhập mặn
2.1. Tầng chứa nước lỗ hổng trong trầm tích Holocen (qh)
Kết quả dự báo nguy cơ xâm nhập mặn tới năm 2030 cho thấy diện tích vùng nước nhạt có nguy cơ nhiễm mặn chiếm 1,21% diện tích vùng phân bố nước nhạt, tập trung chủ yếu ở khu vực xã Tịnh Khê, xã An Phú, xã Vệ Giang, xã Long Phụng.
2.2. Tầng chứa nước lỗ hổng trong trầm tích Pleistocen (qp)
Kết quả dự báo nguy cơ xâm nhập mặn tới năm 2030 cho thấy diện tích vùng nước nhạt có nguy cơ nhiễm mặn có nguy cơ nhiễm mặn chiếm 1,05% diện tích vùng phân bố nước nhạt, tập trung chủ yếu ở khu vực xã Tịnh Khê, xã An Phú, xã Vệ Giang, xã Long Phụng.
3. Đề xuất, kiến nghị
Đề nghị các cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương, địa phương và các tổ chức, cá nhân có khai thác sử dụng nguồn nước dưới đất tiếp tục theo dõi và có các biện pháp, kế hoạch khai thác phù hợp đối với các khu vực có nguy cơ nhiễm mặn tập trung chủ yếu ở một số xã, phường: xã Tịnh Khê, xã An Phú, xã Vệ Giang, xã Long Phụng.
